Po sikur ta vizitonim Shqipërinë përmes shtëpive të artistëve dhe sheshxhirimeve të filmave?

Po sikur një udhëtim në Shqipëri të mos fillonte nga plazhi apo nga maja e një mali, por nga shtëpia e një piktori? Po sikur një shëtitje në Tiranë të ndiqte gjurmët e një filmi shqiptar, duke zbuluar vendet ku janë xhiruar skena që publiku i ka parë prej vitesh në ekran?


Në një kohë kur udhëtarët kërkojnë gjithnjë e më shumë përvoja që i lidhin me historinë dhe identitetin e një vendi, turizmi tematik mund të jetë një mënyrë për ta parë Shqipërinë ndryshe. Si një destinacion për t’u fotografuar, po dhe si një hapësirë për t’u eksploruar, dëgjuar dhe kuptuar. Pas çdo shtëpie të vjetër, studioje artistike apo vendi ku është xhiruar një film, mund të fshihet një histori që ia vlen të tregohet.

Shtëpitë e artistëve, të njohësh vizionin e krijimtarinë

Një shtëpi artisti nuk është vetëm një ndërtesë me vlerë historike. Ajo mund të jetë një dritare drejt botës së një krijuesi, duke treguar vendin ku ka jetuar, ka punuar, ka marrë frymëzim dhe ka krijuar vepra që kanë lënë gjurmë në kulturën shqiptare.


Në Tiranë, shtëpia e piktorit Sali Shijaku është një shembull interesant i ndërthurjes së trashëgimisë arkitekturore me atë artistike. Ndërtesa ruan elemente të arkitekturës tradicionale dhe lidhet me një prej emrave të njohur të pikturës shqiptare. Ajo përfaqëson një mundësi për të kuptuar jo vetëm krijimtarinë e artistit, por edhe mënyrën se si janë ndërtuar dhe kanë funksionuar shtëpitë tradicionale të Tiranës.

Në Durrës, shtëpia-muze e Aleksandër Moisiut lidh historinë e qytetit me jetën dhe trashëgiminë e aktorit me famë ndërkombëtare. Në Korçë, Muzeu Gjon Mili sjell në vëmendje jetën dhe punën e fotografit të njohur për eksperimentet e tij artistike me fotografinë dhe lëvizjen.

Këto vende mund të jenë pjesë e itinerareve që bashkojnë disa pika kulturore, duke i dhënë vizitorit mundësinë të njohë një qytet përmes njerëzve që kanë kontribuar në identitetin e tij artistik.


Një tur i tillë mund të përfshijë rrëfime mbi jetën e artistit, fotografi dhe dokumente, vepra të ekspozuara, histori të ndërtesës dhe lidhjen e saj me lagjen përreth. Nëse kushtet e vizitës e lejojnë, përvoja mund të pasurohet me takime me artistë bashkëkohorë, punëtori krijuese ose aktivitete të vogla kulturore. Në këtë mënyrë, shtëpia-muze nuk mbetet vetëm një pikë në hartën turistike, por bëhet pjesë e një historie më të madhe për qytetin dhe njerëzit që e kanë formësuar atë.

Në gjurmët e filmave, qyteti si një skenë e hapur


Nëse shtëpitë e artistëve na afrojnë me jetën e krijuesve, kinematografia na ofron një mënyrë tjetër për të zbuluar Shqipërinë, përmes vendeve që janë shndërruar në skena filmike. Shumë prej nesh i njohin disa filma shqiptarë përmes personazheve, dialogëve dhe skenave që kanë mbetur në kujtesën kolektive.

Por sa prej nesh e dinë se ku janë realizuar ato skena? Si duket sot një vend që shfaqet në një film të disa dekadave më parë? Çfarë ka ndryshuar në ndërtesat, rrugët dhe hapësirat ku është zhvilluar historia?
Këto pyetje mund të jenë pikënisja e një turi kinematografik.


Përfytyroni një grup vizitorësh që ecin nëpër Tiranë, ndalojnë në një vend të identifikuar si sheshxhirim dhe shohin një fotografi të skenës përkatëse. Guida tregon historinë e xhirimeve, kontekstin e filmit dhe ndryshimet që ka pësuar hapësira. Vizitorët nuk po shohin vetëm një ndërtesë: po zbulojnë se si një pjesë e qytetit është bërë pjesë e historisë së kinematografisë. Një përvojë e tillë mund të zhvillohet edhe në qytete të tjera, duke lidhur trashëgiminë filmike me arkitekturën, historinë urbane dhe jetën e komuniteteve lokale.


Kinostudio “Shqipëria e Re”, e ndërtuar në fillim të viteve 1950, është një pikënisje me rëndësi për të kuptuar historinë e prodhimit filmik shqiptar. Për dekada, ajo ishte qendra kryesore e prodhimit të filmave në vend, duke mbledhur regjisorë, aktorë, skenaristë, teknikë dhe profesionistë të tjerë të industrisë. Historia e saj mund të shërbejë si bazë për një itinerar mbi zhvillimin e kinematografisë shqiptare, duke respektuar kushtet aktuale të aksesit në hapësirat përkatëse.

Almanart dhe mundësia për të zbuluar Shqipërinë përmes kulturës

Pikërisht në këtë hapësirë mes kulturës dhe turizmit mund të zhvillohen iniciativa të reja. Almanart, platformë digjitale për artin, kulturën dhe turizmin krijues në Shqipëri, synon të kontribuojë në promovimin e përvojave kulturore dhe në zhvillimin e tureve tematike, përfshirë turet me fokus kinematografinë shqiptare.


Ideja është që vendet dhe historitë kulturore të mos mbeten të shpërndara në burime të ndryshme, por të lidhen në itinerare që vizitori mund t’i zbulojë dhe t’i përjetojë. Një shtëpi artisti, një arkiv filmik, një rrugë e njohur nga një film apo një hapësirë ku është zhvilluar jeta kulturore e qytetit mund të bëhen pjesë e një oferte të strukturuar. Për ta realizuar këtë, bashkëpunimi me institucionet kulturore, arkivat, guidat dhe komunitetet lokale është thelbësor.

Nuk është vetëm çështje vendesh, por historish


Shqipëria nuk ka nevojë të rikrijohet për t’u vizituar. Një pjesë e ofertës së saj gjendet në shtëpitë që ruajnë kujtesën e artistëve, në arkivat që dokumentojnë historinë e filmit, në ndërtesat që kanë frymëzuar krijuesit dhe në vendet që janë bërë pjesë e imagjinatës sonë përmes ekranit.


Ajo që nevojitet është t’i lidhim këto pasuri në përvoja të kuptueshme, tërheqëse dhe të aksesueshme.
Ndoshta një turist do të vijë në Shqipëri për detin, por mund të zbulojë një qytet përmes një filmi. Ndoshta një vizitor do të ndalet në një shtëpi-muze dhe do të largohet me një interes të ri për artin shqiptar. Ose një banor i Tiranës do të zbulojë, gjatë një shëtitjeje tematike, një histori të qytetit të vet që nuk e kishte njohur më parë.

Turizmi kulturor na kujton se udhëtimi ka të bëjë me largësinë që përshkojmë dhe me atë që zbulojmë gjatë rrugës.

Programi “Almanart – Ture kinematografike” realizohet me mbështetjen financiare të Qeverisë Shqiptare nëpërmjet Ministrisë së Ekonomisë dhe Inovacionit, në kuadër të skemës Grant 2026, dhe zbatohet nga Agjencia Innovation4Albania.

Almanart

Informohu për eventet më të bukura tani!

Bëhu pjesë përmes butonit “Subscribe” në newsletter “Almanart”.